کسان بسیاری را میشناسم که در پی اصلاح آب، سالها، آسیمهسر دویدند و جانانه کوشیدند و به هیچ نرسیدند! هرچه بیشتر خواستند، کمتر یافتند. همه نصیبشان از این مسیر پر سنگلاخ، سینهای سوزان و اندیشهای پریشان و حسرتی بیپایان شد! چرا؟
در یادداشتی که در روزنامه اطلاعات منتشر شد، نوشت: عاشورا، یک رویداد در تقویم نیست؛ «رخدادی بنیادین» در تاریخ معناست. در دهم محرم، نه فقط یک کارزار نظامی، که تبارشناسیِ نو از پیروزی رقم خورد. پیروزیای که با شمشیر به دست نیامد، با خون به ثمر نشست. در آن روز، ظاهر ماجرا، پایان یک خیزش بود، اما باطن آن، آغازی شد برای جریانی که وجدان تاریخی انسانها را تا ابد میتکاند.
این نوشته کوششی است مقدماتی برای خوانشی توسعه محور از شاهنامه. در این مختصر تلاش می شود تا پیامهای توسعه ای پنهان در چند شخصیتِ مشهورِ شاهنامه آشکارسازی شود. باشد تا کارشناسان توسعه و شاهنامه شناسان فصلی نو بگشایند و دادِ سخن بستانند.
جنگها، با همه زشتی بیحدشان، با حجم بینهایت دردهاشان، با ضجههای برآمده از مینابشان، نه فقط فاجعه انسانی، نه فقط سیل اشک و آه، که گاهی رحمهای مصنوعی تاریخاند و از زخم، امکان میزایند. آنها چون صاعقه بر پیکر جوامع فرود میآیند، ویرانگر و داغدار و هولناکند. اما در همان لحظه فروپاشی، در همان آتش که خاطرهها را خاکستر میکند، دانههای امکانی ناشنیده و نادیده، در شکاف زمان جوانه میزنند.
پساجنگ، قلهای است در پسِ وادیها؛ مسیرش پر از خاکستر است اما سرشار از نیروی نهفته. جامعهای که از ویرانی سر برمیافرازد، به دنبال چیزِ بیرونی نیست؛ به دنبال کشفِ تواناییِ درونیاش در میانِ خاکسترهاست. در منطقالطیر، پرندگان که قله قاف را میجویند، ناگزیرند از هفت وادی عبور کنند؛ و هر وادی، خود دریچهای است به تحوّلی نو. پساجنگ نیز وادیِ هفتمِ سرنوشت ماست. یا از آن عبور میکنیم و در قله، «سیمرغِ توسعه» را مییابیم، یا در همان وادیهایِ میانراهی، اسیرِ تکرارِ خاکستر میشویم.